ข้าวกล้อง…ฤๅแล้งแหล่งสยาม
"อา…อาอบเชยรู้ไหม… ข้าวอะไรใช้ถ่ายรูปได้…." หลานตัวเท่าเมี่ยง
ของแม่อบเชย ถามเมื่อวันหยุดที่ผ่านมา เล่นเอาอาอบเชยเป็น"อาอึ้งกิมกี่" ไป ทั้งที่
เป็นสาวไทยปนลาวนับย้อนขึ้นไปได้ตั้งแปดสาแหรก…และแล้วหลานก็เฉลยว่า
"ข้าวกล้องไงอา… โธ่… แค่นี้อาก็ไม่รู้จัก…เชยจัง"
เฮ่อ…เด็กตัวเท่าเมี่ยงก็ยังรู้จักข้างกล้องนี่นา แม้ว่าจะรู้จักว่าข้าวชนิดนี้
มีคุณสมบัติพิเศษพิลึก แล้วทำไมเล่า…จึงมีหลายคนมาพร่ำพรรณนากันว่า
"การสูญเสียความสมดุลของอาหารหลัก ข้าวกล้อง คือจุดเริ่มต้นแห่งการ
เสื่อมพันธุ์ของคนยุคปัจจุบัน" ฟังดูแล้วน่ากลัวค่ะ ราวกับว่าเรากำลังจะสิ้นชาติ
กันเลยทีเดียวกับการที่ไม่บริโภคข้าวกล้อง ทำไมนักวิจัยจึงออกมาเบิกโรงด้วยถ้อยคำ
อันน่าสะพรึงกลัวเช่นนั้น มาเกาะติดสถานการณ์ไปพร้อมๆ กันนะคะ
ซึ่งข้าวซ้อมมือหรือข้าวกล้องนั้นให้คุณค่าทางโภชนาการมากกว่าที่เรา
คาดคิดกันมากนัก เพราะเป็นข้าวที่ไม่ผ่านการขัดสีและดัดแปลง นักวิจัยให้น้ำหนัก
กับข้าวกล้องถึงขั้นลงความเห็นว่า "บรรพบุรุษของเราอาศัยข้าวกล้อง
สร้างสมภูมิปัญญา วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณีรวมทั้งศิลปะ
ทุกแขนงจนบรรลุจุดสุดยอดแห่งการสร้างสรรค์ " เห็นไหมคะว่า สำคัญ
ชนิดเป็นบ่อเกิดของภูมิปัญญาเลยทีเดียว
ข้าวกล้องเคยเป็นอาหารหลักนั้นหายไปไหน และข้าวขาวมาแทนที่ได้อย่างไร
ตอบได้ง่ายๆ ก็คือมาพร้อมระบบอุตสาหกรรมนั่นเองค่ะ สมัยที่เรายังต้องใช้ครก
กระเดื่องตำข้าวนั้น ตำกันพอให้เปลือกข้าวหลุดก็นำมาฝัดเอาแกลบออกและก็นำไป
หุงได้แล้วสารอาหารที่เป็นประโยชน์สารพัดชนิดก็ยังติดอยู่ตามผิวชั้นนอกของ
เมล็ดข้าวอย่างครบถ้วนบริบูรณ์รวมทั้งวิตามินทั้งหลายที่จมูกข้าวก็ยังไม่ถูกเลาะ
ออกไปให้หมูให้ไก่แต่อย่างใดค่ะ ข้าวที่เป็นผลิตผลจากการซ้อมมือจึงเป็นแหล่ง
พลังงานหลักของบรรพบุรุษเรา แม้ไม่ได้รับประทานอาหารเสริมนานาชนิดอย่างใน
ปัจจุบัน ก็ไม่พบว่าขาดสารอาหารกันจนน่าตกใจอย่างในสมัยนี้
ต่อมา…เมื่อโรงสีได้เดินทางเข้ามาตั้งรกรากในบ้านเรานั้น เราก็ผลักภาระ
เรื่องการ" ตำข้าวสารกรอกหม้อ" ไปให้เครื่องจักรจัดการให้ เครื่องจักรก็สีเอา
ทุกอย่างที่มีประโยชน์ออกไปอย่างไม่บันยะบันยังเลยล่ะค่ะ เพราะว่าการสีที่ขัดขาว
มากๆ นั้น จะเกิดผลพลอยได้จากรำแก่รำอ่อนแก่เจ้าของโรงสีมากขึ้น นายทุนที่
ทำการสีข้าวก็เลยหาวิธีให้มีรำมากขึ้นด้วยการสร้างค่านิยมที่ว่าไพร่หรือคนคุก
เท่านั้นที่กินข้าวแดง หรือข้าวซ้อมมือ ผู้ดีทั้งหลายจะต้องกินข้าวขาว และยังรวมถึง
เรื่องที่ว่าโรงสีเป็นของทันสมัย ข้าวที่ขาวสะอาดมาจากความทันสมัย ทำให้คน
ที่อยากทันสมัยต้องหันไปบริโภคข้าวขัดขาวที่ให้ทั้งสะดวกในการหุงหา
และความนุ่มลิ้นเวลารับประทาน แต่หารู้ไม่ว่ากำลังถูกนโยบายทางการตลาด
หลอกให้รับประทานเพียงแกนข้าวที่คุณค่าทางอาหารสูญเสียไปหมดแล้วเท่านั้นเอง
นะคะ
ยิ่งไปกว่านั้นนะคะ…เมื่อวัฒนธรรมการกินแบบตะวันตกเข้ามามากขึ้น เราก็ยิ่ง
ห่างเหินข้าวที่ใกล้เคียงธรรมชาติกันมากขึ้น หันไปรับประทานขนมปัง ก๋วยเตี๋ยว
ขนมจีนบะหมี่สำเร็จรูปและอาหารประเภทแป้งแปรรูปอื่นๆ มากขึ้น คุณค่าทาง
อาหารที่เหลือน้อยอยู่แล้วก็ยิ่งแทบจะไม่หลงเหลือเลยค่ะ และที่หนักข้อที่สุดที่การ
วิจัยบอกเอาไว้ก็คือ มีการสังเคราะห์สารชนิดอื่นเข้ามาแทนที่เพื่อเพิ่มกลิ่นและรส
ให้มากกว่าที่มีอยู่ในธรรมชาติจึงทำให้อาหารที่เคยมีคุณค่ากลายเป็นของอันตราย
ไปเสียสิ้นค่ะ เพราะอาหารที่จะรับประทานเข้าไป กลายเป็นยาพิษสำหรับร่างกาย
นี่แหละค่ะ ทำให้หัวข้อวิจัยถูกจั่วไปอย่างน่าตระหนกถึงการสิ้นพันธุ์แห่งมนุษยชาติ
กับการไม่รับประทานข้าวกล้อง แต่ถึงอย่างไรนะคะ แม่อบเชยก็ยังเชื่อว่าเผ่าพันธุ์เรา
จะคงอยู่ต่อไปอีกนานถ้าจะให้ข้าวกล้องเป็นดัชนีชี้วัดกันจริงๆ ละก็ เพราะเมื่อไม่นาน
มานี้เพิ่งได้ข่าวว่าคุณครูคุณแม่เพื่อนซึ่งเป็นผู้นำทางความคิดของหมู่บ้านแห่งหนึ่ง
ในอำเภอกันทลักษณ์ ได้ยกข้าวหอมมะลิขัดขาวถุงใหญ่พร้อมหม้อหุงข้าวไฟฟ้า
ให้เป็นสมบัติของหมาประจำบ้านไปเสียดื้อๆ และตัวท่านเองกลับหันมาใช้ถ่านไม้
และหุงข้าวกล้องด้วยหม้อดินแทน …ขนาด "นอกเมืองชีวจิตยังเฟื่อง
ถึงเพียงนี้ ในธานีเล่าจะเฟื่องสักเพียงไหน" เห็นอย่างนี้แล้วจะให้เชื่อ
ได้อย่างไรล่ะคะว่า…ข้าวกล้องฤๅจะแล้งแหล่งสยาม… โธ่….